کاهش بی‌سابقه تقاضای بانک‌ها

به گزارش پایگاه خبری «حامیان ولایت» ، به نقل از فارس

از ابتدای سال جاری، بانک‌ها به طور متوسط ماهانه ۳۱۰ همت تقاضای پول را روانه حراج سیاست‌گذار پولی کرده‌اند.بانک مرکزی نیز در پاسخ به این تقاضا، به طور متوسط ۶۰ درصد آن را تأمین کرده است.اما داده‌های هفته جاری نشان از یک تغییر رفتاری قابل توجه دارد.

میزان تقاضای پول سیستم بانکی با کاهش ۲۰ همتی نسبت به هفته قبل به ۲۹۰ همت افت کرده و در طرف مقابل، بانک مرکزی فقط به ۱۳۰ همت از آن پاسخ مثبت داده است.نکته کلیدی اما سررسید ۱۳۰ همتی توافق بازخرید (معاملات معکوس) است که باعث شده خالص جذب یا تزریق پول عملاً به صفر برسد. همزمان، اعتبارگیری قاعده‌مند نیز از ۸۱ همت در ۵ خرداد به ۶۴ همت در ۱۱ خرداد کاهش یافته است. خبرنگار ما ابعاد این سیگنال پنهان بانک مرکزی را بررسی کرده است.

کاهش تقاضا؛ بانک‌ها تشنه‌تر از قبل نیستند

اولین نکته قابل تأمل در داده‌های هفته جاری، کاهش خودِ تقاضای بانک‌هاست. پس از ماه‌ها تقاضای نسبتاً پایدار در محدوده ۳۰۰ تا ۳۲۰ همت، اکنون بانک‌ها درخواست کمتری برای دریافت پول از بانک مرکزی ثبت کرده‌اند.این کاهش ۲۰ همتی می‌تواند ریشه در دو عامل داشته باشد؛ اول، بهبود نسبی وضعیت نقدینگی برخی بانک‌ها به دلیل وصول مطالبات یا کاهش فشار تأمین مالی در مقطع فعلی. دوم، انتظار بانک‌ها برای افزایش نرخ بهره در حراج‌های آتی که باعث احتیاط در تقاضای فعلی شده است.به هر حال، کاهش تقاضا خود یک سیگنال مثبت از منظر کنترل نقدینگی است، زیرا نشان می‌دهد بانک‌ها تا حدی از «بیماری تشنگی نقدینگی» فاصله گرفته‌اند.

پاسخ محدود بانک مرکزی؛ بازکردن شیر سخت‌تر شد

نکته مهم‌تر اما رفتار بانک مرکزی است. بانک مرکزی در حالی که در هفته‌های گذشته به طور متوسط به ۶۰ درصد تقاضا پاسخ می‌داد، این هفته تنها به حدود ۴۵ درصد تقاضا (۱۳۰ همت از ۲۹۰ همت) پاسخ مثبت داده است. این کاهش نرخ تأمین، یک پیام روشن به شبکه بانکی دارد: «دوره پول ارزان و فراوان به پایان رسیده است».بانک مرکزی نگران از رشد پایه پولی و اثر آن بر تورم، تصمیم گرفته شیر پول را تا حدی ببندد. البته این اقدام را نباید به عنوان یک سیاست انقباضی تمام‌عیار تفسیر کرد، اما بدون تردید یک هشدار جدی به بانک‌ها برای مدیریت بهتر منابع خود و کاهش وابستگی به استقراض از بانک مرکزی است.

خالص صفر؛ نه تزریق، نه جذب، وضعیت معلق

اگر به خالص تزریق پول نگاه کنیم، وضعیت عجیب‌تر می‌شود. در همین هفته، حدود ۱۳۰ همت توافق بازخرید (معاملات معکوس) بانک‌ها سررسید شده است. از آنجا که بانک مرکزی نیز ۱۳۰ همت پول جدید به سیستم تزریق کرده، عملاً خالص تزریق پول برابر با صفر بوده است. یعنی بانک مرکزی نه پول جدیدی خلق کرده و نه پولی از سیستم خارج نموده. این وضعیت «خنثی» از نظر سیاست پولی، نادر است.بانک مرکزی با این کار هم نیاز نقدینگی جاری بانک‌ها را پاسخ گفته و هم از انبساط پایه پولی جلوگیری کرده است. این یک اقدام هوشمندانه و متوازن است که در آن، بانک‌ها نباید انتظار تزریق خالص مثبت داشته باشند.به عبارت دیگر، بانک مرکزی می‌گوید: «هر چه بدهی سررسید می‌شود، همان قدر هم پول جدید می‌دهم. نه بیشتر.»

کاهش اعتبارگیری قاعده‌مند؛ زنگ خطر برای بانک‌های ضعیف

در کنار حراج اصلی، اعتبارگیری قاعده‌مند (که نوعی تسهیلات دائمی و کوتاه‌مدت بانک مرکزی به بانک‌هاست) نیز از ۸۱ همت در ۵ خرداد به ۶۴ همت در ۱۱ خرداد کاهش یافته است.این کاهش ۱۷ همتی، همزمان با محدودیت در حراج اصلی، فشار بیشتری را به بانک‌هایی وارد می‌کند که به منابع ارزان بانک مرکزی وابسته بودند.بانک‌های با نقدینگی ضعیف تر، اکنون با دو محدودیت مواجه شده‌اند: هم سهم کمتری از حراج اصلی گرفته‌اند و هم دسترسی به اعتبارگیری قاعده‌مند کاهش یافته است.انتظار می‌رود این بانک‌ها مجبور شوند به سمت جذب سپرده از بازار با نرخ‌های بالاتر حرکت کنند که این خود به افزایش نرخ سود بانکی و در نتیجه افزایش هزینه تأمین مالی برای تولید منجر خواهد شد.این سیاست، بانک‌های ناکارآمد را به چالش می‌کشد و به نوعی یک «تصفیه طبیعی» در سیستم بانکی ایجاد می‌نماید.

عملیات خنثی بانک مرکزی

محمد ببات، کارشناس اقتصادی در گفت‌وگو با خبرنگار اقتصادی خبرگزاری فارس گفت: کاهش ۲۰ همتی تقاضای پول و پاسخ محدود بانک مرکزی یک سیگنال دوطرفه است.این کارشناس اقتصادی ادامه داد: از یک سو، بانک‌ها کمی از وابستگی خود به بانک مرکزی کاسته‌اند که نشانه مثبتی از مدیریت بهتر منابع است. از سوی دیگر، بانک مرکزی با کاهش نرخ تأمین (از ۶۰٪ به ۴۵٪) و خالص تزریق صفر، پیام انقباضی را به بازار فرستاده است.

وی افزود: هدف روشن است؛ مهار رشد پایه پولی و جلوگیری از تشدید تورم. اما باید مراقب بود این سیاست باعث بحران نقدینگی در بانک‌های کوچک و ضعیف نشود. تعادل ظریف است.بیات تاکید کرد: خالص تزریق صفر به این معنی است که بانک مرکزی سیاست خنثی در پیش گرفته است. با سررسید ۱۳۰ همت توافق بازخرید و تزریق ۱۳۰ همت جدید، عملاً هیچ پول جدیدی به سیستم اضافه نشده است. این کارشناس اقتصادی تصریح کرد: این همان سیاست «خنثی» یا «بدون خلق پول جدید» است. در شرایط تورمی فعلی، این بهترین کاری است که بانک مرکزی می‌تواند انجام دهد؛ نیاز نقدینگی جاری را پاسخ دهد، اما پایه پولی را منبسط نکند. اگر این رویکرد ادامه یابد، می‌تواند در میان‌مدت اثر محسوسی بر کاهش تورم داشته باشد.وی ادامه داد: در هفته های آبنده نیز، بانک مرکزی همین سیاست محتاطانه را ادامه خواهد داد. تقاضای بانک‌ها احتمالاً در محدوده ۲۷۰ تا ۳۰۰ همت نوسان می‌کند و نرخ تأمین نیز در همان محدوده ۴۰ تا ۵۰ درصد باقی می‌ماند. اما اگر نشانه‌هایی از بهبود تولید و کاهش انتظارات تورمی دیده شود، بانک مرکزی ممکن است کمی دست بازتر عمل کند. فعلاً اما باید خود را برای یک دوره «پول گران و محدود» آماده کنیم.

پول گران شد؛ بانک‌ها خود را تطبیق می‌دهند؟

آخرین داده‌های حراج پولی بانک مرکزی حاوی چند سیگنال مهم است. نخست، تقاضای پول بانک‌ها برای اولین بار در ماه‌های اخیر کاهش یافته است. دوم، بانک مرکزی نرخ تأمین تقاضا را از ۶۰ درصد به ۴۵ درصد کاهش داده است. سوم، با احتساب سررسید تعهدات قبلی، خالص تزریق پول به سیستم بانکی صفر بوده است.

چهارم، اعتبارگیری قاعده‌مند نیز کاهش یافته است. مجموعه این علائم، حاکی از یک «چرخش محتاطانه» در سیاست پولی بانک مرکزی است. پس از ماه‌ها سیاست نسبتاً انبساطی، اکنون بانک مرکزی در حال بستن دریچه‌های خلق پول جدید است. هدف: مهار رشد پایه پولی و در نتیجه کنترل تورم. پیامد این سیاست برای بانک‌ها، افزایش هزینه تأمین مالی و فشار بر بانک‌های ضعیف‌تر است.برای تولیدکنندگان، احتمال افزایش نرخ سود تسهیلات وجود دارد. اما در بلندمدت، اگر این سیاست تداوم یابد، جامعه با تورم پایین‌تری مواجه خواهد شد. بانک مرکزی مسیر درستی را آغاز کرده است؛ اما باید مراقب بود که این مسیر به بحران نقدینگی منجر نشود. تعادل، کلید موفقیت است.