گرایش روز افزون کشورهای عربی به سمت روسیه

 روزنامه اماراتی «الخلیج» در یادداشتی با عنوان « تغییرات ژئودیپلماتیک در روابط عرب‌ها با روسیه» از روند رو به گسترش روابط کشورهای عربی با روسیه با رو به پایان بودن نظام تک قطبی در جهان سخن گفت.

در این یادداشت آمده است: روابط کشورهای عربی با روسیه شروع به تغییراتی بزرگ و بی سابقه ای کرده که ناشی از نقش رو به رشد روسیه در منطقه است که همزمان با آن شاهد کاهش ملموس نقش آمریکا در منطقه هستیم.

در همین حال مرکز ثقل جهانی هم به سمت اوراسیا انتقال یافته که شاهد تحولات ژئو دیپلماتیک بزرگی به یمن قدرت اقتصادی و نظامی هر کدام از کشورهای روسیه و چین است.

قدرت‌های منطقه ای توانسته‌اند که تحولات در عرصه یبن المللی را با واقعیت و عقلانیت بیش‌تری مطالعه کنند به گونه‌ای که عربستان عمدا گزینه خود را درباره ارزیابی مجدد و جامه روابط خود با قدرت‌های بزرگ و در راس آن روسیه را تثبیت کرده است که این امر در سفر بی سابقه ملک سلمان به مسکو نمود پیدا کرد و از جمله نتایج مثبت این سفر انعقاد توافقنامه‌های متعددی در زمینه‌های مختلف همکاری و بخصوص نظامی بوده است.

همه این‌ها در چارچوب تحولات مثبت و قابل توجهی است که در روابط روسیه با ترکیه در مقام همپیمان نخست آمریکا پدید آمده است آن هم زمانی که شدت اختلاف بین واشنگتن و آنکارا اوج گرفته است و با این حساب معلوم می‌شود که ائتلاف‌های بین المللی و منطقه‌ای در منطقه شروع به تغییرات عمیقی کرده که می‌تواند در آینده در نقشه موازنه های جاری تاثیر گذار باشد.

ما می‌توانیم بگوییم چیزی که روند جدید روابط کشورهای عربی با روسیه را از روند‌های پیشین این روابط متمایز می‌کند صبغه پراگماتیک غیرمعمولی است که سیاست خارجه روسیه و همچنین متحدان سنتی روسیه در منطقه در پیش گرفتند.

به نظر می‌رسد مسکو به دنبال ایجاد رابطه شراکتی متوازن با همه کشورهای عربی در شرق و غرب است این قضیه در تحولاتی که در روابط مسکو با عربستان پدید آمده و همچنین با مغرب که اخیرا نخست وزیر روسیه در جریان سفر دوره‌ای به کشورهای مغرب عربی به آنجا سفر کرد روشن است  .

از سوی دیگر بیش‌تر کشورهای عربی هم به دنبال گذاشتن سنگ بنای مرحله جدیدی از روابط با مسکو هستند آن هم در شرایطی که جامعه بین المللی در حرکت به سمت چند قطبی شدن روند پرشتابی گرفته است.

بنابراین موضوع تنها به تحلیل ابعاد راهبرد روسیه در منطقه اختصاص ندارد و بیش‌تر از آن ما خواهان درک نیاز کشورهای عربی به ایجاد رابطه متوازن با روسیه هستیم کشوری که در داشتن روابط محکم با بیش‌تر کشورهای غربی الگو و نمونه است.

در همین راستا ناظران معتقدند ریاض اخیرا اقدام به ارزیابی جامع روابط خود با دشمنان و متحدانش به یک اندازه کرده است تا تعاملی سازنده با تحولات مربوط به تشکیل مجدد موازنه‌های قدرت در منطقه داشته باشد از همین رو سفر پادشاه عربستان به روسیه در زمانی مناسب و سنجیده انجام شد تا  مسائل اساسی و حساس منطقه برای وی روشن شود بخصوص درباره نفوذ ایران و بحران سوریه، ثبات بازار انرژی در جهان و همچنین آینده روابط مسکو-ریاض بخصوص در دور دوم ریاست جمهوری پوتین که از سال آینده شروع می‌شود .

به نظر بسیاری از تحلیلگران سیاست بین الملل نزدیکی‌های اخیر عربستان و روسیه تا حد زیادی از رابطه 2 طرف با واشنگتن جداست و به هیچ وجه واکنشی روانی و حتی مقطعی به رفتارها و سیاست‌های آمریکا در منطقه نیست اما با این وجود از حیث ابعاد دیپلماتیک این نزدیکی حداقل در برهه کنونی عمیق نخواهد بود چون روابط تاریخی و محکم بین واشنگتن و ریاض همچنان از اهمیت راهبردی بزرگی برای 2  طرف برخوردار است اما در صحنه بین المللی کنونی خطوط روابط بین کشورها از نوعی همپوشانی برخوردار است که این امر هم ناشی از پایان دوره قطب بندی‌های ایدئولوژیک است که موجب آشفتگی و بسته ماندن ائتلاف‌های مابین کشورها شده بود.

ما می‌توانیم بگوییم که موضع مبهم و مشکوک واشنگتن در مورد مساله کُردها و بخصوص در منطقه عربی کشورهایی نظیر عراق را به تجدید نظر در ماهیت همپیمانی خود با آمریکا سوق می‌دهد بخصوص به دنبال اظهارات سناتور جان مک کین که درآن درباره استفاده ارتش عراق از سلاح آمریکا علیه کُردها هشدار داد.

چنین مواضع مبهمی از سوی آمریکا تا حد زیادی دلیل گرایش مقامات عراق به پویا سازی روابط خود با مسکو برای دستیابی به تسلیحاتی که از آن برا حفظ تمامیت ارضی خود استفاده می‌کند، روشن کرد چرا که پیامدهای همه پرسی کردستان عراق همچنان به روی هر احتمالی باز است کما اینکه معارضان سوریه نیز به رغم مخالف آنها با سیاست مسکو از حمایت‌های واشنگتن از کردهای سوریه احساس خرسندی می‌کنند و با تکرار سناریو کردستان عراق در خاک سوریه مخالفند.

بنا به آنچه گفته شد، پیش بینی واضح آینده روابط کشورهای عربی با روسیه دشوار است بخصوص با کشورهای بزرگ عربی نظیر عربستان و مصر که از روابط قوی با آمریکا برخوردارند اما ما می‌توانیم به این نتیجه برسیم که روابط کشورهای عربی با روسیه، چین و به طور کلی منطقه اوراسیا در آینده با تحولات زیادی روبروخواهد بود که ناشی از نقش پیشگامانه این قدرت‌ها در مرحله پس از پایان نظام تک قطبی در جهان است.

کشورهای عربی که برای حفظ موجودیت ملی خود تلاش می کنند حالا بیش از هر زمان دیگری به نوعی از ائتلاف های نرم و انعطاف پذیر نیاز دارند تا چالش‌ها و دشواری‌های مرحله کنونی را که ناشی از جهش‌های ژئوپلیتیک شناخته شده در جهان است، پشت سر گذارند که تاکنون موجب بروز ناآرامی‌های خطرناکی در سطح منطقه شده است.

منبع : فارس