به گزارش پایگاه خبری «حامیان ولایت» ، به نقل از ایرنا
خشک شدن تالاب بینالمللی هامون، استمرار خشکسالی، کاهش ورودی آب رودخانه هیرمند و فعال شدن کانونهای تولید گرد و غبار، شرایطی را رقم زده که بسیاری از کارشناسان معتقدند بدون احیای منابع آبی منطقه، مهار کامل این بحران امکانپذیر نخواهد بود؛ با این حال، آنان بر این باورند که در کنار پیگیری حقابه هیرمند از افغانستان، اصلاح ساختارهای مدیریتی، اجرای برنامههای علمی و هماهنگی میان دستگاههای اجرایی نیز میتواند نقش مؤثری در کاهش آثار این بحران داشته باشد.
مجتبی گنجی رئیس بخش تحقیقات منابع طبیعی و آبخیزداری مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی سیستانی به بررسی ریشههای شکلگیری بحران ریزگردها، چالشهای مدیریتی، کاستیهای اجرایی و راهکارهای برونرفت از وضعیت موجود پرداخته است.
گنجی با اشاره به منشأ اصلی طوفانهای گرد و غبار در سیستان اظهار کرد: ماهیت ریزگردها و گرد و خاک در منطقه، پیش از هر چیز به نبود آب و اختلال در شبکه هیدرولوژیکی ( آبشناسی) حوضه آبریز هیرمند بازمیگردد؛ چرخه طبیعی آب در این منطقه طی سالهای اخیر دچار اختلال شده و همین مساله زمینه فعال شدن کانونهای گردوغبار را فراهم کرده است.
وی افزود: بخش مهمی از این شرایط به اقداماتی مربوط میشود که در بالادست حوضه آبریز هیرمند و آنسوی مرزها انجام شده است؛ موضوعی که امروز برای همه شناخته شده و نمیتوان در بررسی بحران ریزگردهای سیستان از کنار آن عبور کرد.
رئیس بخش تحقیقات منابع طبیعی و آبخیزداری مرکز تحقیقات سیستان با بیان اینکه برای بررسی این بحران باید ۲ حوزه را از یکدیگر تفکیک کرد، گفت: یک بخش از تصمیمها مربوط به خارج از مرزهای ایران و بخش دیگر مربوط به اقداماتی است که باید در داخل کشور انجام شود.
وی تصریح کرد: حوضه آبریز هیرمند که تالاب هامون در پاییندست آن قرار دارد، یک حوضه مشترک میان سه کشور ایران، افغانستان و پاکستان است اما حدود ۸۵ درصد آن در افغانستان، نزدیک به ۱۵ درصد در ایران و کمتر از یک درصد در پاکستان قرار دارد؛ بنابراین بخش عمده سرنوشت تالاب هامون به مدیریت منابع آب در افغانستان وابسته است.
گنجی ادامه داد: تا زمانی که مساله حقابه هیرمند به نتیجه نرسد چشمانداز روشنی برای حل ریشهای بحران گرد و غبار در سیستان وجود نخواهد داشت.
وی با تأکید بر اینکه بحران ریزگردهای سیستان فقط یک مساله داخلی نیست، اظهار کرد: این پدیده یک بحران فرامرزی و حتی بینالمللی است زیرا آثار آن تنها محدود به ایران نمیشود و بخشهایی از افغانستان و پاکستان نیز از آن متأثر هستند.
به گفته وی، اگرچه جمعیت قابل توجهی از ساکنان منطقه سیستان هر سال با آثار مستقیم گرد و غبار مواجه میشوند اما شمار افرادی که در کشورهای همسایه از این پدیده آسیب میبینند، چندین برابر جمعیت درگیر در ایران است.
این پژوهشگر حوزه منابع طبیعی افزود: با وجود این ابعاد گسترده، هنوز این بحران آنگونه که باید در سطح منطقهای و بینالمللی مورد توجه قرار نگرفته و همکاری مؤثری برای کاهش پیامدهای آن شکل نگرفته است.
همه راهکارها به خارج از مرزها ختم نمیشود
گنجی در گفتوگو با خبرنگار ایرنا تأکید کرد: هرچند حل مساله حقابه هیرمند اهمیت اساسی دارد اما نباید تصور کرد که تا پیش از حل این موضوع، هیچ اقدامی در داخل کشور امکانپذیر نیست؛ در داخل ایران نیز ظرفیتهای فراوانی برای کاهش آثار گردوغبار وجود دارد و بخشی از مشکلات ناشی از ضعف در مدیریت، اجرا و هماهنگی میان دستگاههای اجرایی مسئول است.
رئیس بخش تحقیقات منابع طبیعی و آبخیزداری مرکز تحقیقات سیستان، نبود مدیریت یکپارچه را یکی از مهمترین چالشهای موجود دانست و اظهار کرد: حتی بخش ایرانی حوضه آبریز هامون نیز تحت مدیریت واحد قرار ندارد و میان استانهای سیستان و بلوچستان و خراسان جنوبی تقسیم شده است.
وی ادامه داد: این پراکندگی مدیریتی موجب شده تصمیمها در بسیاری از موارد همسو نباشد و هر دستگاه اجرایی بر اساس مأموریت خود عمل کند در حالیکه مدیریت بحران ریزگردها نیازمند تصمیمگیری واحد و هماهنگ است.
گنجی با اشاره به اینکه در خود منطقه سیستان نیز مدیریت یکپارچهای بر موضوع گردوغبار وجود ندارد، گفت: دستگاههای اجرایی مختلف در این حوزه مسئولیت دارند اما هماهنگی لازم میان آنها شکل نگرفته و همین مساله موجب شده بسیاری از ظرفیتهای موجود به نتیجه مطلوب نرسد.
وی خاطرنشان کرد: اگر قرار است بحران ریزگردها مدیریت شود، پیش از هر چیز باید ساختار مدیریتی آن اصلاح شود زیرا بدون مدیریت واحد، حتی بهترین برنامههای علمی و اجرایی نیز به نتیجه مطلوب نخواهد رسید.
گنجی، یکی از مهمترین مصادیق نبود مدیریت هماهنگ را نحوه اداره بخشهایی از مرز شمالی سیستان و ورود آب به تالاب بینالمللی هامون، عنوان کرد و گفت: هنگامی که تصمیمهای تاثیرگذار بر مسیر ورود آب در این مناطق اتخاذ میشود، طبیعی است که زیست بوم تالاب نیز تحت تأثیر قرار میگیرد، شاید در جلسه ها عنوان شود که هماهنگی لازم وجود دارد اما آنچه در میدان مشاهده میشود، نشان میدهد این هماهنگی به اندازه کافی مؤثر نیست.
رئیس بخش تحقیقات منابع طبیعی و آبخیزداری مرکز تحقیقات سیستان ادامه داد: در واقع در برخی موارد دسترسی تالاب به بخشی از منابع آبی محدود شده و این مساله در کنار کمبود حقابه، شرایط را برای تشدید گردوغبار دشوارتر کرده است.
تصمیمگیری غلط درباره نحوه فعالیت ادارهها در روزهای طوفانی
گنجی با اشاره به تصمیمهای اخیر درباره تعطیلی یا کاهش ساعت کاری اداره های منطقه سیستان در روزهای وقوع طوفان اظهار کرد: بررسی دادههای هواشناسی نشان میدهد در بسیاری از روزها بیشترین سرعت باد و بالاترین غلظت گردوغبار در ساعت ابتدایی صبح رخ میدهد اما در همین زمان کارکنان به محل کار اعزام شده و زمانی که شدت طوفان کاهش پیدا میکند، پایان زودهنگام ساعت کاری اعلام میشود.
وی افزود: این شیوه تصمیمگیری با منطق مدیریت بحران همخوانی ندارد زیرا افراد در زمانی که بیشترین میزان آلودگی هوا وجود دارد در معرض گردوغبار قرار میگیرند.
این پژوهشگر منابع طبیعی با بیان اینکه پیشبینیهای هواشناسی از چند روز قبل قابل دسترس است، گفت: هرچه به زمان وقوع پدیده نزدیکتر میشویم، دقت پیشبینیها افزایش مییابد و در بسیاری از موارد از شب قبل مشخص است که روز بعد شرایط بحرانی خواهد بود.
وی ادامه داد: به عنوان نمونه، در برخی شهرستانها مانند هیرمند شرایط جوی از شب قبل قابل پیشبینی بود و میشد همان شب درباره تعطیلی تصمیمگیری کرد اما اعلام تعطیلی پس از آغاز ساعت کاری، کارایی لازم را ندارد.
لزوم تفویض اختیار به فرمانداران شهرستانهای سیستان
گنجی با تأکید بر اینکه تصمیمگیری درباره بحرانهای منطقه باید با سرعت بیشتری انجام شود، اظهار کرد: طبق قانون، مسئولیت مدیریت بحران بر عهده استانداری است اما برای منطقه سیستان باید اختیارات بیشتری به فرمانداران شهرستان های آن واگذار شود.
وی گفت: تشکیل یک ساختار مستقل مدیریت بحران در منطقه سیستان یا تفویض اختیار از سوی استاندار به فرمانداران پنج شهرستان میتواند روند تصمیمگیری را تسریع کند و امکان واکنش سریعتر به شرایط بحرانی را فراهم آورد.
رئیس بخش تحقیقات منابع طبیعی و آبخیزداری مرکز تحقیقات سیستان افزود: این اقدام در چارچوب اختیارات قانونی استاندار امکانپذیر است و میتواند بسیاری از مشکلات ناشی از تأخیر در تصمیمگیری را برطرف کند.
میراث چند دهه تصمیمگیری نادرست
گنجی با بیان اینکه وضعیت امروز سیستان حاصل مجموعهای از اتفاق ها و تصمیمهایی است که در چند دهه گذشته رخ داده و امروز منطقه میراثدار آن شده است، افزود: اگر همین روند ادامه پیدا کند، چشمانداز روشنی برای آینده نمیتوان متصور بود و لازم است همزمان با پیگیری حقابه هیرمند، اصلاحات مدیریتی و اجرایی نیز در داخل کشور انجام شود.
این پژوهشگر با اشاره به بررسیهای انجامشده در ابتدای سال جاری گفت: در همان زمان به مسئولان اعلام شد که نباید شرایط نسبتا مناسب سهماه نخست سال که ناشی از ورود مقطعی آب به منطقه بود، باعث خوشبینی شود زیرا با آغاز تابستان و خشک شدن بستر تالاب، شدت طوفانها افزایش خواهد یافت.
وی ادامه داد: اکنون نیز همان پیشبینیها در حال تحقق است و انتظار میرود در مردادماه چندین طوفان شدید دیگر منطقه را تحت تأثیر قرار دهد.
مدیریت بحران نباید مقطعی باشد
گنجی با اشاره به اینکه در سالهای اخیر همواره پس از وقوع بحران، موضوع ریزگردها در اولویت قرار گرفته و سپس به فراموشی سپرده شده است، اظهار کرد: هر زمان گردوغبار تشدید میشود، همه دستگاههای اجرایی به میدان میآیند اما با پایان فصل طوفان، این مساله از اولویت خارج میشود و برنامهها متوقف میماند.
وی افزود: این چرخه سالهاست تکرار میشود؛ در حالی که مدیریت بحران باید مستمر باشد و برنامهریزی برای مقابله با گردوغبار محدود به چند ماه از سال نشود.
گنجی با اشاره به اقدامات انجامشده برای مقابله با گردوغبار در سالهای گذشته، گفت: در سالهای اخیر، فعالیتهایی در حوزه کنترل ریزگردها انجام شده اما بسیاری از آنها یا بهصورت مقطعی بوده یا بهدلیل نبود برنامهریزی منسجم و مدیریت یکپارچه به نتایج مورد انتظار نرسیدهاند.
وی افزود: شرایط امروز سیستان حاصل تصمیمهایی است که طی چند دهه گذشته اتخاذ شده و نمیتوان انتظار داشت با اقدامات پراکنده و کوتاهمدت، بحرانی که در طول سالها شکل گرفته، برطرف شود.
شرایط ۳ ماه نخست امسال موقتی بود
رئیس بخش تحقیقات منابع طبیعی و آبخیزداری مرکز تحقیقات سیستان با اشاره به ورود مقطعی آب به تالاب هامون در ابتدای سال جاری گفت: در همان زمان به مسئولان هشدار دادیم که نباید شرایط نسبتا مناسب سهماه نخست امسال باعث خوشبینی شود زیرا این وضعیت موقتی است و با آغاز فصل گرما، خشک شدن بستر تالاب و افزایش سرعت باد، شدت طوفانهای گردوغبار دوباره افزایش خواهد یافت.
گنجی افزود: اکنون در سهماهه دوم سال قرار داریم اما همان پیشبینیها در حال تحقق است و بر اساس دادههای هواشناسی انتظار میرود در مردادماه دستکم سه تا چهار طوفان شدید دیگر منطقه را تحت تأثیر قرار دهد.
وی تصریح کرد: این پیشبینیها بر اساس مطالعات علمی و روندهای اقلیمی انجام شده و موضوع تازهای نیست بلکه بخشی از واقعیت اقلیم سیستان در سالهای خشکسالی بهشمار میرود.
مدیریت جامع؛ حلقه مفقوده مقابله با ریزگردها
وی با بیان اینکه یکی از مهمترین مشکلات، نبود یک برنامه جامع برای مدیریت بحران گردوغبار است، گفت: طی سالهای گذشته بارها بر ضرورت ایجاد ساختار مستقل برای مدیریت بیابانزُدایی و مقابله با گردوغبار تأکید شده و حتی در وزارت جهاد کشاورزی نیز پیشبینیهایی در این زمینه صورت گرفته است اما این ساختارها هیچگاه بهطور کامل عملیاتی نشدهاند.
این پژوهشگر منابع طبیعی ادامه داد: در سند مدیریت تالاب بینالمللی هامون نیز بر مدیریت یکپارچه تأکید شده اما این موضوع همچنان در حد اسناد باقی مانده و به مرحله اجرا نرسیده است.
وی افزود: نتیجه این وضعیت آن است که هر سال با آغاز فصل طوفان، مساله گردوغبار به اولویت نخست تبدیل میشود اما با پایان فصل بادهای ۱۲۰ روزه دوباره از دستور کار خارج میشود و اقدامات اساسی به تعویق میافتد.
کانونهای بحرانی ریزگرد شناسایی شدهاند
گنجی با اشاره به مطالعات علمی انجامشده در منطقه سیستان گفت: این تصور که هنوز منشأهای تولید گردوغبار مشخص نشده، درست نیست زیرا مطالعات جامعی در این زمینه انجام شده است.
وی افزود: مرکز تحقیقات سیستان با همکاری مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور در سالهای ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۱ مطالعات گستردهای درباره منشأ ریزگردها انجام داد که حاصل آن بیش از ۲۰ جلد گزارش تخصصی بود.
رئیس بخش تحقیقات منابع طبیعی و آبخیزداری مرکز تحقیقات سیستان اظهار کرد: در این مطالعات، ابتدا تمامی کانونهای تولید گردوغبار شناسایی و سپس بر اساس میزان اثرگذاری، اولویتبندی شدند.
وی ادامه داد: پس از اولویتبندی، برای هر کانون بحرانی نسخه اجرایی جداگانهای تهیه و مشخص شد در هر منطقه چه اقداماتی باید انجام شود، چه میزان پخش سیلاب مورد نیاز است، چه عرصههایی باید آبگیری شوند، چه طرحهای تثبیت خاک اجرا شود و چه پایلوتهای تحقیقاتی برای ارزیابی اثربخشی اقدامات لازم است.
طرحها روی کاغذ ماندند
گنجی با بیان اینکه این مطالعات به دستگاههای اجرایی ارائه شده است، گفت: سال گذشته با تاکید مقامات ارشد استان، دانشگاهها، مراکز تحقیقاتی و دستگاههای اجرایی منطقه مأمور شدند تا برنامهای مشترک برای مقابله با گردوغبار تهیه کنند.
وی افزود: پس از چندین جلسه کارشناسی، بستهای جامع از اقدامات اجرایی، تحقیقاتی و مدیریتی تدوین و برای تأمین اعتبار به استان ارسال شد اما با وقوع برخی حوادث، تغییر اولویتها، ورود مقطعی آب به تالاب و سپس آغاز شرایط خاص و جنگی کشور، اجرای این برنامه تحت تاثیر قرار گرفت.
وی تأکید کرد: متأسفانه هر بار که شرایط جوی اندکی بهتر میشود، مساله گردوغبار نیز از اولویت خارج میشود و دوباره همه چیز به زمان وقوع بحران بعدی موکول میشود.
تاثیر تصمیمهای غیرکارشناسی در عملکرد تالاب هامون
این پژوهشگر منابع طبیعی با اشاره به نحوه مدیریت آب ورودی به تالاب هامون اظهار کرد: یکی از مهمترین کارکردهای آب در تالاب، پخش طبیعی آن در سطح بستر است زیرا پس از عقبنشینی آب، پوشش گیاهی شکل میگیرد و همین پوشش موجب تثبیت خاک و کاهش تولید گردوغبار میشود.
وی افزود: در برخی موارد به جای توزیع آب در عرصههای طبیعی تالاب، حجم قابل توجهی از آن در محدودهای مانند «هامونک» ذخیره شد؛ اقدامی که به اعتقاد بسیاری از کارشناسان با کارکرد طبیعی زیست بوم (اکوسیستم) تالاب همخوانی ندارد.
گنجی ادامه داد: زمانی که میلیونها مترمکعب آب در یک محدوده محدود ذخیره میشود، بخش وسیعی از عرصههایی که میتوانستند با دریافت آب، پوشش گیاهی تولید و به تثبیت خاک کمک کنند، از این فرصت محروم میشوند.
وی گفت: طبیعت تابع تصمیمهای سیاسی نیست و اگر در عملکرد طبیعی آن مداخله غیرکارشناسی صورت گیرد، پیامدهای آن دیر یا زود خود را نشان خواهد داد.
رئیس بخش تحقیقات منابع طبیعی و آبخیزداری مرکز تحقیقات سیستان افزود: برخی از این تصمیمها با هدف ایجاد ظرفیتهای گردشگری یا اهداف دیگر اتخاذ شده است، اما باید توجه داشت که در شرایط بحرانی سیستان، نخستین اولویت باید حفظ کارکردهای زیستمحیطی تالاب و کاهش تولید گردوغبار باشد.
وی تأکید کرد: هر اقدامی که موجب شود بخش بیشتری از بستر تالاب بدون آب باقی بماند، در نهایت به افزایش کانونهای گردوغبار و تشدید مشکلات مردم منطقه منجر خواهد شد.
اندازهگیری غلظت ذرات معلق در هوا بهصورت مستمر
گنجی در ادامه این گفتوگو با اشاره به پیامدهای بهداشتی طوفانهای گرد و غبار اظهار کرد: یکی از مهمترین مخاطرات این پدیده، ذرات معلق بسیار ریزی است که وارد دستگاه تنفسی انسان میشوند و آثار آنها تنها به مشکلات تنفسی محدود نمیشود.
وی افزود: در ارزیابیهای علمی، ذرات معلق بر اساس اندازه به دو گروه اصلی «PM۱۰» و «PM۲.۵» تقسیم میشوند، ذرات کمتر از ۱۰ میکرون وارد دستگاه تنفسی میشوند اما ذرات کمتر از ۲.۵ میکرون به مراتب خطرناکتر هستند زیرا پس از ورود به ریه میتوانند وارد جریان خون شده و سلامت انسان را بهطور جدی تحت تأثیر قرار دهند.
رئیس بخش تحقیقات منابع طبیعی و آبخیزداری مرکز تحقیقات سیستان ادامه داد: در زمان حاضر دانشگاه علوم پزشکی زابل و ادارهکل حفاظت محیط زیست سیستان و بلوچستان با استفاده از ایستگاههای سنجش آلودگی هوا، غلظت این ذرات را بهصورت مستمر اندازهگیری میکنند و اطلاعات مربوط به میزان ذرات معلق در اختیار مدیران قرار میگیرد.
وی با این حال تأکید کرد: آنچه امروز به آن نیاز داریم فقط اندازهگیری غلظت ذرات نیست بلکه باید منشأ، ترکیب شیمیایی و ویژگیهای این ریزگردها نیز بهصورت مستمر مورد بررسی قرار گیرد تا مشخص شود ذرات از چه کانونهایی برخاستهاند، چه مسیرهایی را طی کردهاند و چه آلایندههایی را با خود حمل میکنند.
دیدگاههای کارشناسی باید محور تصمیمگیری باشد
گنجی با اشاره به نقش دیدگاههای تخصصی در مدیریت بحران گفت: تصمیمگیری درباره بحران گرد و غبار باید مبتنی بر یافتههای علمی باشد و جایگاه کارشناسان در این فرآیند تقویت شود.
وی افزود: گاهی در جلسه ها از کارشناسان نظرخواهی میشود اما در نهایت تصمیمی متفاوت با نظرهای تخصصی اتخاذ میشود؛ در حالی که اگر قرار است نظر کارشناسی مبنای عمل نباشد، فلسفه تشکیل جلسه های تخصصی زیر سؤال میرود.
رئیس بخش تحقیقات منابع طبیعی و آبخیزداری مرکز تحقیقات سیستان تأکید کرد: همه دستگاههای اجرایی، دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی منطقه ظرفیت علمی مناسبی دارند و میتوانند در تدوین برنامههای عملیاتی نقش مؤثری ایفا کنند اما لازمه آن پذیرش دیدگاههای تخصصی و حرکت بر اساس مطالعات علمی است.
وی با اشاره به برنامه مشترکی که سال گذشته توسط دستگاههای اجرایی و مراکز علمی منطقه تهیه شد، اظهار کرد: در آن برنامه برای هر دستگاه مأموریت مشخصی تعریف شده بود از وزارت نیرو گرفته تا دستگاههای اجرایی، مراکز تحقیقاتی و بخش آموزش.
گنجی افزود: در این برنامه حتی نیازهای زیرساختی نیز مشخص شده بود برای نمونه، پیشنهاد شد تجهیزات اندازهگیری دقیق منابع آب و پایش وضعیت تالاب تقویت شود تا تصمیمها بر پایه دادههای واقعی اتخاذ شود.
وی ادامه داد: همچنین آموزش جوامع محلی برای سازگاری با خشکسالی، کاهش وابستگی به منابع محدود آب و آشنایی مردم با شیوههای مقابله با طوفانهای گردوغبار از دیگر محورهای این برنامه بود.
راه برونرفت از بحران ریزگرد در سیستان چیست؟
رئیس بخش تحقیقات منابع طبیعی و آبخیزداری مرکز تحقیقات سیستان در جمعبندی این گفتوگو اظهار کرد: حل بحران گردوغبار در سیستان نیازمند توجه همزمان به دو بخش است؛ نخست پیگیری حقابه هیرمند و تعامل مؤثر با افغانستان در این زمینه و دوم اصلاح ساختار مدیریتی در داخل کشور.
وی افزود: در حوزه داخلی، نخستین اقدام باید ایجاد مدیریت واحد و یکپارچه باشد زیرا تا زمانی که هر دستگاه بهصورت مستقل تصمیم بگیرد، امکان مدیریت مؤثر این بحران وجود نخواهد داشت.
گنجی ادامه داد: تفویض اختیار به مدیران محلی، استفاده از ظرفیت دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی، اجرای طرحهای علمی تدوینشده، تأمین اعتبار برنامههای مقابله با گردوغبار و پایبندی به اصول فنی در مدیریت منابع آب، مهمترین اقداماتی است که باید در دستور کار قرار گیرد.
وی با بیان اینکه سیستان از نظر ظرفیت کارشناسی با کمبود مواجه نیست، گفت: متخصصان، دانشگاهها و مراکز پژوهشی منطقه سالهاست روی این موضوع کار کرده و راهکارهای علمی نیز تهیه شده اما مشکل اصلی در اجرا و هماهنگی میان دستگاههاست.
رئیس بخش تحقیقات منابع طبیعی و آبخیزداری مرکز تحقیقات سیستان خاطرنشان کرد: تصمیمگیری درباره مسائل سیستان باید با اتکا به شناخت میدانی و ظرفیت کارشناسی همین منطقه انجام شود، بسیاری از طرحهایی که خارج از منطقه طراحی شدهاند بهدلیل بیتوجهی به واقعیتهای میدانی، نتوانستهاند اهداف مورد انتظار را محقق کنند.
وی گفت: سیستان سالهاست به «قبرستان طرحهای شکستخورده» شهرت یافته، عنوانی که نتیجه اجرای طرحهایی است که بدون شناخت دقیق از شرایط منطقه تدوین شدهاند؛ اگر قرار است این وضعیت تغییر کند، باید مدیریت علمی، تصمیمگیری یکپارچه و استفاده از توان کارشناسان بومی جایگزین رویکردهای مقطعی و پراکنده شود.
منطقه سیستان در روزهای اخیر بار دیگر تحت تأثیر وزش بادهای شدید ۱۲۰ روزه و وقوع طوفانهای گردوغبار قرار گرفته است؛ پدیدهای که علاوه بر کاهش شدید کیفیت هوا و دید افقی، موجب تعطیلی یا کاهش ساعت کاری اداره ها در برخی شهرستانها و افزایش مراجعه بیماران به مراکز درمانی شده است.
