۵ راهکار کلیدی برای ارتقای سلامت بدن

مریم سلمانیان متخصص روانشناسی بالینی، عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات روانپزشکی و روانشناسی دانشگاه علوم پزشکی تهران در گفتگویی، با توجه به هفته سلامت بر تغییر نگرش جامعه نسبت به مفهوم سلامتی تأکید کرد و با بیان اینکه رمز تندرستی در دنیای امروز تنها در دارو و رژیم غذایی خلاصه نمی‌شود، گفت: کیفیت رابطه انسان با خودش، نقشی تعیین‌کننده در سلامت جسمی دارد؛ چراکه بدن ما نه‌تنها به غذا، بلکه به افکار، اضطراب‌ها و حتی نحوه گفت‌وگوی درونی ما واکنش نشان می‌دهد.

وی با اشاره به اینکه نتایج آزمایشگاهی مطلوب به تنهایی نشانه سلامت نیست، اذعان کرد: ممکن است فردی از نظر چکاپ‌های پزشکی مشکلی نداشته باشد، اما به دلیل استرس‌های مزمن، فرسودگی ذهنی و احساس تنهایی، از کیفیت زندگی پایینی برخوردار باشد. سلامت واقعی یعنی توانایی بدن و ذهن برای بازگشت سریع به تعادل پس از فشارهای روانی و جسمی.

سلمانیان، مراقبت از خود (Self-care) را یک ضرورت علمی برشمرد و تصریح کرد: برخلاف باورهای غلط فرهنگی که توجه به نیازهای شخصی را «خودخواهی» می‌پندارند، بی‌توجهی به استراحت و خواب، بدن را در وضعیت «هشدار دائمی» قرار می‌دهد. وی افزود: در این حالت، ترشح مداوم هورمون‌های استرس مانند کورتیزول، زمینه‌ساز بیماری‌های قلبی، تضعیف سیستم ایمنی، اختلالات خواب و بیماری‌های متابولیک می‌شود.

وی در خصوص رابطه تنگاتنگ روان و تن خاطرنشان کرد: روان ما مستقیماً بر تن ما تأثیر می‌گذارد. بسیاری از دردهای جسمی مانند میگرن و ناراحتی‌های گوارشی، در واقع ریشه در اختلالات روان‌تنی دارند و نشان‌دهنده واکنش بدن به فشارهای روانی است.

این متخصص روانشناسی بالینی محبت به خود را یک رفتار درمانی دانست و یادآور شد: بدن ما تفاوت میان مهربانی یا خشونت ما با خودمان را درک می‌کند. پذیرش اشتباهات، انکار نکردن خستگی‌ها و اختصاص زمان‌هایی برای سکوت و تنفس عمیق، رفتارهای زیستی مؤثری هستند که هم بر جسم و هم بر روان تأثیر مثبت گذاشته و مانع از پیشروی فرسودگی‌های عصبی می‌شوند.

تنهایی مزمن، معادل مصرف سیگار به سلامتی آسیب می‌زند

وی در تشریح ابعاد نوین سلامت اظهار داشت: جسم و روح انسان دو واحد جدانشدنی هستند که مدام بر یکدیگر اثر می‌گذارند. در دنیای امروز، سرعت بالای زندگی، فشارهای شغلی، نگرانی‌های اقتصادی و هجوم بی وقفه اخبار، مغز انسان را که برای این حجم از استرس مداوم طراحی نشده، دچار فرسایش جدی می‌کند.

۵ راهکار کلیدی برای ارتقای سلامت

این عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران برای مقابله با این فرسایش‌ها، ۵ راهکار عملی و عمیق را پیشنهاد داد و افزود: خواب تنها زمان استراحت نیست، بلکه فرصتی برای بازسازی مغز، تنظیم هورمون‌ها و ترمیم سیستم ایمنی است. کم‌خوابی مزمن ریسک بیماری‌های قلبی، چاقی و افسردگی را به شدت افزایش می‌دهد.

وی بیان کرد: بدن برای سکون ساخته نشده است. ورزش و حتی پیاده‌روی روزانه، فراتر از تناسب اندام، مانند یک داروی ضداضطراب عمل کرده و عملکرد مغز را تقویت می‌کند. آنچه می‌خوریم، اطلاعات زیستی است که به بدن می‌دهیم. مصرف بیش از حد غذاهای فرآوری‌شده و قندها باعث ایجاد التهاب در بدن و بروز مشکلات سلامت روان می‌شود.

سلمانیان متذکر شد: مهارت‌هایی نظیر «نه گفتن»، دفاع از حق خود، پرهیز از مقایسه‌های ناسالم در فضای مجازی و کنترل اضطراب، مجموعه‌ای از عادت‌های ضروری برای محافظت از سلامت روان هستند. مطالعات نشان می‌دهد تنهایی مزمن اثری مشابه با مصرف سیگار بر سلامت انسان دارد. انسان سالم کسی است که احساس تعلق و حمایت عاطفی را در روابط خود تجربه کند.

مراقبت از خود، خودخواهی نیست

سلمانیان با انتقاد از الگوهای فرهنگی که استراحت را نشانه ضعف می‌دانند، تصریح کرد: پیام اصلی سلامت باید این باشد که تندرستی یک «سبک زندگی» است. ما باید بیاموزیم که چگونه بین کار، آرامش و مراقبت از خود تعادل برقرار کنیم.

این متخصص روانشناسی بالینی در پایان خاطرنشان کرد: مراقبت از خود، خودخواهی یا تجمل نیست، بلکه یک مسئولیت‌پذیری آگاهانه نسبت به کیفیتی است که قرار است با آن زندگی کنیم. یادگیری مهارت‌های آرام‌سازی ذهن و تمرین امنیت درونی، از نان شب برای انسان مدرن واجب‌تر است.