به گزارش پایگاه خبری «حامیان ولایت» ، به نقل از فارس
آیات ۳۹ تا ۴۵ سوره عنکبوت در ادامه بیان سرگذشت اقوام سرکش و بیان سنتهای الهی در تاریخ، به نمونههایی از تکذیب پیامبران و سرانجام دردناک ظلم و شرک میپردازد و سپس به تبیین هدف وحی و نقش نماز در حیات معنوی انسان میرسد. این بخش، پیوندی روشن میان تاریخ عبرتآموز گذشتگان و مسئولیت معنوی مؤمنان برقرار میکند.
مروری بر هلاکت قارون، فرعون و هامان
در آیه ۳۹، از قارون، فرعون و هامان یاد میشود، سه چهره شاخص از طغیان مالی، سیاسی و مدیریتی در عصر موسی. قارون که در قرآن به عنوان فردی ثروتمند و مغرور معرفی شده، در منابع تاریخی و تفسیری مرتبط با قوم بنیاسرائیل و حکومت مصر باستان مطرح است. فرعون عنوان پادشاهان مصر باستان بوده و در داستانهای قرآن، بهویژه در ارتباط با حضرت موسی، نماد استکبار و ادعای ربوبیت است. هامان نیز وزیر و مشاور نزدیک فرعون معرفی شده است.
بر اساس این آیه، موسی با دلایل روشن و معجزات آشکار به سوی آنان آمد، اما آنان در زمین برتریجویی کردند و تسلیم حق نشدند. نتیجه این استکبار، هلاکت و نابودی بود. قرآن تأکید میکند که آنان نتوانستند از قلمرو قدرت الهی بگریزند و عذاب را دفع کنند. این بیان، نشان میدهد که قدرتهای ظاهری، هرچند عظیم به نظر برسند، در برابر اراده الهی پایدار نیستند.
تنوع عذابها و قانون الهی در کیفر
آیات ۴۰ و ۴۱ به بیان شیوههای گوناگون عذاب الهی میپردازد. برخی اقوام با تندباد و سنگباران نابود شدند، برخی با صیحه آسمانی، برخی در زمین فرو رفتند و برخی غرق شدند. این تنوع در عذاب، نشانگر آن است که هر قوم متناسب با نوع انحراف و شرایط خود کیفر دید.
در عین حال، قرآن تصریح میکند که خداوند به آنان ستم نکرد، بلکه خودشان به خویش ستم روا داشتند.
در ادامه، تمثیل خانه عنکبوت مطرح میشود. کسانی که به جای خداوند، اولیایی برای خود برگزیدند، همچون عنکبوتی هستند که خانهای سست میتند و سستترین خانهها خانه عنکبوت است.
این تشبیه، تصویری گویا از بیپایگی تکیهگاههای غیرالهی ارائه میدهد. تکیه بر ثروت، قدرت یا بتها، در نهایت انسان را از فروپاشی نجات نمیدهد. در اینجا، نام سوره یعنی عنکبوت، با این تمثیل معنای عمیقتری مییابد و محور سوره را روشن میکند.
علم الهی و بطلان معبودهای دروغین
در آیات ۴۲ و ۴۳ تأکید میشود که خداوند به هر آنچه مردم غیر از او میخوانند آگاه است و او عزیز و حکیم است. عزت او به معنای شکستناپذیری و حکمتش به معنای قرار دادن هر چیز در جای شایسته خویش است. بنابراین، هیچ معبود باطلی نمیتواند از دید و حساب او پنهان بماند.
قرآن میافزاید که این مثلها را برای مردم میزند، اما تنها عالماناند که آن را درک میکنند. مقصود از علم در اینجا صرف دانستن ظاهری نیست، بلکه معرفتی است که با تدبر، ایمان و تقوا همراه باشد. تمثیل خانه عنکبوت، برای اهل بصیرت نشانهای روشن از سستی بنیان شرک و استواری توحید است.
هدفمندی آفرینش و حقانیت وحی
در آیه ۴۴ بیان میشود که خداوند آسمانها و زمین را به حق آفریده است و در این آفرینش برای مؤمنان نشانهای است. آفرینش بیهدف و عبث نیست، بلکه نظامی هماهنگ و معنادار دارد که به سوی حق هدایت میکند. کسی که با نگاه ایمان به جهان بنگرد، در ساختار هستی نشانههای توحید، حکمت و عدالت الهی را مییابد.
آیه ۴۵ مخاطب را به تلاوت آنچه از کتاب وحی شده و برپایی نماز فرا میخواند. این کتاب همان قرآن است که در شهر مکه بر پیامبر اسلام نازل شد. تلاوت، تنها خواندن لفظی نیست، بلکه خواندنی همراه با فهم، تدبر و عمل است. نماز نیز به عنوان ستون دین معرفی میشود که انسان را از فحشا و منکر بازمیدارد. فحشا به گناهان آشکار و زشت گفته میشود و منکر به هر کار ناپسند و خلاف عقل و شرع اطلاق میشود.
نقش نماز در اصلاح فرد و جامعه
قرآن تصریح میکند که نماز انسان را از زشتیها بازمیدارد. این اثر زمانی تحقق مییابد که نماز با حضور قلب و توجه واقعی اقامه شود. نماز پیوندی دائمی میان بنده و خدا برقرار میکند و یاد خدا را در جان انسان زنده نگه میدارد.
در پایان آیه آمده است که یاد خدا بزرگتر است، برخی مفسران این جمله را به این معنا دانستهاند که یاد خدا در نماز، برترین عامل بازدارنده از گناه است و برخی دیگر آن را اشاره به این دانستهاند که یاد خدا از هر عبادتی بزرگتر است.
مجموع این آیات، از سرگذشت طغیانگران گذشته آغاز میشود، با تمثیلی روشن از سستی شرک ادامه مییابد و در نهایت به ارائه راهکار عملی برای نجات میرسد، یعنی تلاوت آگاهانه وحی و اقامه نماز. پیام اصلی این بخش آن است که تکیهگاههای غیرالهی چون خانه عنکبوت سست هستند، اما پیوند با خدا و یاد دائمی او، انسان را در برابر لغزشها و سقوطها استوار میسازد.
