به گزارش پایگاه خبری «حامیان ولایت» به نقل از فارس ،
بیژن یاور، عضو مجمع ملی کاهش خطر حوادث و سوانح جمهوری اسلامی ایران بر اساس قانون هوای پاک مصوب ۲۵/۰۴/۱۴۰۳، آلودگی هوا عبارت است از انتشار یک یا چند آلاینده اعم از آلایندههای جامد، مایع، گاز، پرتوهای یون ساز و غیر یون ساز، بو و صدا در هوای آزاد، به صورت طبیعی یا انسان ساخت، به مقدار و مدتی که کیفیت هوا را به گونهای تغییر دهد که برای سلامت انسان و موجودات زنده، فرآیندهای بوم شناختی (اکولوژیکی) یا آثار و ابنیه زیانآور بوده و یا سبب از بین رفتن یا کاهش سطح رفاه عمومی گردد.
آلودگی هوای تهران یکی از مسائل جدی زیستمحیطی کلانشهرهای کشور است. دلیل این آلودگی ناشی از منابع مختلفی از جمله صنایع، خودروها و شرایط جوی میباشد! وجود تقریباً ۷۱ هزار کارخانه و استفاده از سوختهای فسیلی، به ویژه مازوت، باعث افزایش آلودگی در این شهر شده است. در ادامه به بررسی ابعاد مختلف این مشکل میپردازیم.سه روز هفته گذشته شامل سه شنبه، چهارشنبه و پنجشنبه، مورخههای ۲۰، ۲۱ و ۲۲ آذرماه ۱۴۰۳، کلانشهر تهران رکورد آلودگی هوا را در جهان به گونهای شکست که در این سه روز در رأس فهرست شهرهای آلوده جهان به عنوان اولین ها قرار گرفت. این رتبه زنگ خطری برای برنامه ریزان و مدیران شهری میباش که مدتها پیش به صدا درآمده است!
علل آلودگی هوای تهران
در حال حاضرنکته حائزاهمیت و مهم اقدام قبل از رخداد (مدیریت ریسک) شرایط اضطراری (حوادث، سوانح، بلایا، بحرانها و فجایع) است نه در زمان رخداد (مدیریت بحران)! به عبارت سادهتر باید تغییر نگرش منجر به تغییر رفتار از مقابله یا پاسخ صرف در مدیریت شرایط اضطرری به سمت مدیریت ریسک ایجاد شود. یعنی مدیریت ریسک در اولویت اول باشد نه مدیریت شرایط اضطراری و بحران!بر اساس بند۳ ماده ۱ قانون هوای پاک مصوب ۲۵/۰۴/۱۴۰۳ منابع آلودهکننده هوا به شرح زیر میباشند:- منابع طبیعی: شامل طوفانهای گرد و غبار، طوفانهای شن، آتش سوزی جنگلها و مراتع، آتشفشانها و هواویزهای دریایی میباشد.- منابع انسان ساخت: شامل؛الف) منابع متحرک: هرگونه منبعی از قبیل وسایل نقلیه موتوری و غیرموتوری که در اثر حرکت ایجاد آلودگی میکند.ب) منابع ثابت: هرگونه منبعی از قبیل صنایع، عملیات معدنی، کشاورزی، بخشهای خدماتی، تجاری، اداری و خانگی که در محلی ثابت سبب انتشار آلایندهها میشود.
در کلانشهر تهران همانطوری که میدانیم سوخت مازوت یکی از منابع اصلی آلایندگی شهر است. استفاده از مازوت در برخی کارخانهها و نیروگاهها به عنوان یکی از عوامل اصلی آلودگی هوا مطرح بوده وکماکان مصرف آن ادامه دارد. از طرف دیگر ۸۸ درصد آلودگی هوای تهران ناشی از آلایندگی وسایط نقلیه است.خودروهای فرسوده و موتورسیکلتها به شدت در این آلودگی نقش دارند. تجمع زبالهها در سایتهای پسماند مانند آرادکوه و انتشار بوی نامطبوع در اثر وزش باد از این مناطق، به آلودگی هوا دامن میزند و باعث میگردد تا این مبحث نیز به یکی از آلودگیهای هوا که قابل تامل است بدل گردد.
پیامدهای آلودگی هواسلامت عمومی:
آلودگی هوا موجب افزایش ۶۰ درصدی بیماران تنفسی، بیماریهای قلبی و کاهش میانگین عمر تهرانیها به میزان ۵ سال شده است! آلودگی هوا همچنین میتواند بر روی سلامت روان، بیماریهای روان، روان-تنی تأثیر گذاشته و باعث افزایش آنها گردد! بسیاری از مطالعات و تحقیقات نشان داده است که سلامت روان یک جامعه شهری به طور معنی داری بر روی بزهکاری و همچنین جرم و جنایتها نیز تأثیرگذار است!اقتصاد: برآوردها نشان میدهد که کاهش غلظت ذرات معلق در هوا میتواند سالیانه ۱. ۸ میلیارد دلار صرفهجویی اقتصادی به همراه داشته باشد! این مورد میتواند ناظر به آسیبهایی که در اثر این ذرات معلق به نمای ساختمانها و نمونههای مشابه وارد میشود باشد! هزینههای اجتماعی که شامل انواع بزهکاریهای اجتماعی و جرم و جنایتها میگردد و تأثیرات ناشی از آن را نیز میتوان جزء پیامدهای اقتصادی آلودگی هوا در نظر گرفت.
آلودگی صوتی:
علاوه بر آلودگی هوا، آلودگی صوتی نیز به عنوان یکی از مشکلات زیستمحیطی در تهران مطرح است.آلودگی بصری: آلودگی هوا در دراز مدت میتواند باعث آلودگی چهره و سیمای شهر گردد که به طور غیر مستقیم این مورد میتواند بر روی اعصاب و روان و به عبارت سادهتر بر روی سلامت روان شهر تأثیر بگذارد.
تخریب میرات فرهنگی و آثار باستانی:
همانطوری که میدانیم آلودگی هوا و پدیدههای مختلفی که در اثر آن ایجاد میشود مثل پدیده مه دود فنوشیمیایی، باران اسیدی ونمونههای مشابه میتواند بر روی آثار باستانی تأثیرات مخربی بگذارد که میبایستی حتی الامکان سعی نمود تا تأثیرات این آلودگیها را بر این میراث ارزشمند موقف یا به حداقل رساند.
این موارد و بسیاری از موارد دیگر همگی نشان دهنده ابعاد متنوع ومختلف آلودگی هوا و میزان اهمیت پیامدهای ناشی از آن است که بر ارائه راه حلهای جامع الاطراف تأکید مینماید.تا به حال اقداات مختلفی به طور مستقیم یا غیر مستقیم صورت پذیرفته است که به طور مختصر به آنها میپردازیم! برنامه جامع مبارزه با آلودگی هوا در سال ۱۳۷۹، برنامهای برای کاهش آلودگی هوا طراحی و تصویب شد که شامل استانداردسازی خودروها و بهبود حمل و نقل عمومی بود. از طرف دیگر طرح جامع حمل و نقل و ترافیک این طرح در سال ۱۳۸۶ تصویب شد و هدف آن بهبود کیفیت حمل و نقل عمومی و کاهش خودروهای فرسوده بود! قانون هوای پاک مصوب ۲۵/۰۴/۱۳۹۶ نیز که به تعاریف، چارچوبها و محدودیتهای قانونی و در اصل ملاک عملی برای اقدام است اشاره نمود.آلودگی هوای تهران یک بحران جدی است که نیاز به اقدام فوری و هماهنگ از سوی دولت، مدیران و برنامه ریزان شهری و جامعه دارد. برای بهبود وضعیت، لازم است که برنامههای موجود به طور جدی پیگیری شوند و راهکارهای جدیدی بر اساس فناوریهای نوین برای کاهش آلودگی هوا ارائه گردد.
یکی از مسائلی که می توان گفت دلیل ادامه روند آلودگی هوا است عدم استفاده از "فناوری های نوین" شهری، بدین معنا که با استفاده از دوقلوهای دیجیتال، هوش مصنوعی، اینترنت اشیاء و نمونه های مشابه می توان به راحتی مشکلات را اگر ناوانیمکاملا حل کنیم حداقل آثار آلودگی هوا را می توانیم به حداقل برسانیم. مورد بعدی عدم وجود ضمانت اجرایی به دلیل تعارض منافع است! به طور مثال برخی از افرادی که دارای موتورسیکلت و وسیله نقلیه می باشند و دارای آلودگی نیز هست دارای تمکن مالی برای استاندارد نگه داشتن شرایط وسایط نقلیه خود را دارا نمی باشند! این مطلب می تواند موجب مشکل گردد.از طرف دیگر یکی از مسائل مطرح و مهم مشکل "نگهداشت" است بدین مفهوم که در صنایع، بخش کشاورزی و خدمات در هنگام راه اندازی اول تا چند سال به دلیل نو بودن مشکلی ایجاد نمی شود حال آنکه پس از سال های آغازین هزینه های نگهداری آن گونه ای که باید صرف شود انجام نمی شود و تا زمانی که مشکل عمده در سیستم مثلا صتعتی پیش نیاید هزینه ای نمی شود. فلذا همانطوری که می بینیم مشکلات یک دو مورد نیست!
برخی از پیشنهاداتی که می تواند چاره ساز باشد در ادامه می آید. استفاده از فناوری های نوین مانند: دوقلوهای دیجیتال، اینترنت اشیاء، متاورس، هوش مصنوعی و نمونه های مشابه به منظور به حداقل رساندن ترافیک و بهینه سازی آن خصوصا در زمستان برای به حداقل رساندن آلودگی هوا، عدم استفاده از سوخت های فسیلی و اجبار به سازمان های دولتی برای تامین برق از طریق انرژی های پاک (پنل های خورشیدی، توربین های بادی و ...)
دستورالعملی برای استفاده از روش های ایجابی (تشویقی) و در غیر آن صورت سلبی (تنبیهی) برای عدم استفاده از وسایط نقلیه تک سرنشین، کار کردن و ارتقاء پهنای باند ذهنی مدیران، برنامه ریزان و مردم در راستای تغییر نگرش منجر به تغییر رفتار از مدیریت صرف پاسخ در شرایط اضطراری (حوادث، سوانح، بلایا، بحران و فجایع) به سمت مدیریت جامع ریسک، شناخت عوامل تغییر نگرش منجر به تغییر رفتار ، در نظر گرفتن تدابیر ترافیکی، برنامه ریزی ها درست انجام شده و برنامه نظات دقیق صورت پذیرد، توجه ویژه به "نگهداشت" از تمام زوایا و ابعاد آن. متفاوت بیندیشیم!
