مصطفی سمیعی نسب، عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق (ع) در یادداشتی نوشت: در قرآن کریم، سیره پیامبر اعظم (ص) بهعنوان اسوه و الگو معرفیشده (آیه 21 سوره احزاب) و با توجه به اینکه این آیه در فضای جنگ احزاب نازلشده است، الگو و اسوه بودن ایشان برای مقابله با تهدیدات خارجی و مسائل اجتماعی مورد اهمیت قرار میگیرد. لذا میتوان از بررسی سیره پیامبر اکرم (ص) در نظام سازی و سبک و الگوی رفتاری که ایشان در ساخت نظام اقتصادی مقاوم داشتند، برای مقابله با تهدیدهای اقتصادی کنونی جمهوری اسلامی ایران استفاده نمود.
البته ابزار و شکل اجرایی تهدیدات اقتصادی، متنوعتر و پیچیدهتر شده است؛ بنابراین با بررسی تهدیدهای صدر اسلام و راهبردهای پیامبر اعظم(ص) در مقابله با آنها، میتوان با در نظر گرفتن شرایط و مقتضیات زمانی-مکانی کنونی، راهبردهایی جهت مقابله با تهدیدها، متناسب با شرایط روز کشور ارائه داد.
یکی از تهدیدهای اقتصادیِ که حکومت اسلامی در دوران مدنی با آن مواجه بود، انحصار تجاری و نیز محاصرهی تجاریِ قریش بود. قوم قریش، به دلایل مختلف از قبیلِ عقد پیمانهای تجاری با دولتهای منطقه و نیز قبایل مختلف جهت تأمین امنیت راههای تجاری، واقعشدن در مسیر تجاریِ دول منطقه، دشواری عبور از راههای تجاری شبهجزیره و آگاهی و مهارت آنها در این زمینه و نیز آگاهی از سیاستهای تجاری و نیازهای تجاری دول منطقه در زمینهی تجارت، موفق به ایجاد انحصار در این زمینه شده بودند.
تهدیدِ دیگری که در زمینهی تجارت کالاها، اقتصاد مدینه را تهدید میکرد، محاصره و تحریم تجاریِ قریش بود. در این زمینه شواهد تاریخی نشان میدهد، قریش اقداماتی را در جهتِ ایجاد ناامنی و ممانعت از فعالیتهای بازرگانی مسلمانان انجام داده بود و با پیمان بستن با قبایلِ بدوی، از تعاملاتِ تجاری و بازرگانی مسلمانان، تا حد ممکن ممانعت به عمل میآورد.
با بررسی مستندات تاریخی و تجزیه و تحلیل آن، میتوان به الگوی مفهومی راهبردهای پیامبر اعظم(ص) در مقابله با محاصره و انحصار تجاری قریش، دست پیدا کرد:
توضیح آنکه، سیرهی پیامبر اعظم(ص) در مقابله با محاصره و انحصار تجاری قریش، در دو قسمت خلاصه میشود: سیاست داخلی و سیاست خارجی.
در سیاست داخلی، پیامبر اکرم(ص) دو راهبرد کلی را دنبال میکردند، که همان گسترش تجارت داخلی و خودکفایی و تولید داخلی است. پیامبر اکرم(ص) در این راستا، بازار مستقلی را تأسیس و با تنظیم مقررات، توسعه رقابت و اقداماتی تشویقی، تجارت و بازرگانیِ داخلی را تقویت کردند. همچنین ایشان محل بازار مسلمانان را در مکانی راهبردی بنا نمودند، تا تجارت خارجی مسلمانان از این طریق تقویت گردد.
ایشان با اقداماتی چون بهرهگیری از افراد متخصص و ابزارهای متنوع خارجی و استفاده از دانش و مهارت آنان و بومی سازی آن و همچنین تشویق به اشتغال مسلمانان در تولید و نگهداری کالاهای راهبردی، زمینه سازی جهت خودکفایی و تولید صنایع و کالاهای راهبردی (مثل صنایع نظامی) را، در داخل مدینه انجام دادند.
در حوزه تجارت خارجی نیز، پیامبر اکرم(ص) با اقداماتی چون: مذاکره با قبایل نا امن کننده تجارت مدینه در جهت تأمین امنیت فعالیتهای تجاریِ خارجی، تشویق مسلمانان به اشتغال در فعالیتهای تجاری خارجی، ایجاد امنیت برای تاجران خارجی حتی در زمان جنگ، تشویق واردکنندگان کالاهای اساسی و راهبردی با اعطاء امتیازات مختلف به آنها (معافیت مالیاتی، تضمین خسارت احتمالی، تأمین هزینه غذا و پذیرایی از آنها)، تشویق مسلمانان به روابط تجاری و بازرگانی با غیر مسلمانان و تأمین وسیله حملونقل کالا برای مسلمانان جهت گسترش فعالیتهای تجاری خارجی، سعی در گسترش تجارت خارجی داشتند، تا از این طریق اقتصاد مدینه در مقابل انحصار و یا محاصره تجاری قریش، آسیبپذیری کمتری داشته باشد.
ایشان در مقابلِ محاصرهی تجاری قریش، خطوط بازرگانی قریش را ناامن کردند، تا از این طریق اقتصاد قریش را تحتفشار قرار دهند.
منبع : دانا
