رهایی از اقتصاد نفتی با تشکیل میراث فرهنگی

ارتقای سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری به وزارتخانه موضوعی است که سال 92 با امضای 150 نماینده خانه ملت کلید خورد و از سال 96 همچنان با جدیت بیشتری از سوی نمایندگان مجلس دنبال می‌شود. به طوری که در سال 96 مجلس شورای اسلامی با یک فوریت، طرح تشکیل وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری را با 137 رأی موافق، 44 رأی مخالف و سه رأی ممتنع تصویب کرد و کمیسیونی مشترک برای بررسی آن تشکیل شد، اما با این حال به سرانجام نرسید و اواسط اردیبهشت ماه سال 97 نیز درحالی که انتظار می‌رفت طرح تشکیل این وزارت با سرعت بیشتری مراحل پایانی خود را در صحن مجلس طی کند، اما در نهایت کلیات این طرح به تصویب نرسید.

گرچه تحقق این خواسته سال‌هاست از سوی آن‌هایی که دستی بر امور دارند تعقیب می‌شود، اما گروه‌هایی نیز هستند که چندان به نتایج این تحولات خوشبین نیستند. با این حال نمایندگان موافق این طرح دست از پیگیری برنداشته و در پی موافقت کمیسیون اصل 90 با تشکیل «وزارت میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری»، در اردیبهشت امسال ایرادات شورای نگهبان را در خصوص این طرح رفع و ماده واحده طرح تشکیل این وزارتخانه را اصلاح کرده‌اند. حال باید دید آیا این بار مجلس می‌تواند این مهم را به سرانجام برساند.

• اصلاحات سازمان میراث فرهنگی ممکن نیست

اغلب نمایندگان خانه ملت نسبت به تشکیل وزارت گردشگری همصدا و هماهنگ هستند، به طوری که حجت‌الاسلام والمسلمین نصرالله پژمانفر، عضو کمیسیون فرهنگی مجلس در این خصوص می‌گوید: در بررسی‌های کارشناسی به این نتیجه رسیدیم که اصلاحات سازمان میراث فرهنگی ممکن نیست و باید ساختارش از سازمان به وزارتخانه تغییر کند. چنانچه این مهم با موفقیت محقق شود، ضمن تحولی اساسی در این سازمان، شاهد نتایج مؤثری خواهیم بود. البته این به معنای این نیست که دیگر اقداماتی برای آینده نداشته باشیم، بلکه به این معناست که برای انجام اصلاحات موردنظر باید از ظرفیت‌هایی در ساختار این مجموعه کمک بگیریم.

حجت‌الاسلام والمسلمین پژمانفر می‌افزاید: امروز وضعیت این مجموعه نابسامان است، چنانکه برندی در این عرصه وجود ندارد، درصورتی که در سایر کشورهای دنیا هر شهر و روستایی در این مقوله دارای برند خاصی هستند که عواید فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی متعددی برایشان دارد.

به گفته این نماینده مجلس، تشکیل وزارت گردشگری درحال طی کردن مسیر خود است و امید می‌رود طی همین دوره مجلس، زمینه برای تبدیل این سازمان به وزارت فراهم شود.

• حیاط خلوت دولت‌ها

مجتبی گهستونی، یک فعال میراث فرهنگی نیز در گفت‌وگو با ما می‌گوید: سازمان میراث فرهنگی از سه سازمان تشکیل شده که در مقایسه با سایر سازمان‌های کشور، سازمان نوپایی است و تاکنون به عنوان یک دستگاه فرهنگی نتوانسته جایگاه واقعی خود را بدست آورد و همواره حیاط خلوت دولت‌های مختلف بوده است.

گهستونی می‌افزاید: سازمان میراث فرهنگی،‌ صنایع‌دستی و گردشگری در حال حاضر زیرمجموعه نهاد ریاست جمهوری است و از زمانی که این سازمان در دو حوزه صنایع دستی و گردشگری ادغام شده، این نهاد کاملاً علمی به نهادی علمی – عمومی ارتقا پیدا کرد، چرا که حوزه صنایع‌دستی و گردشگری علاوه بر اینکه حوزه‌هایی علمی و هنری است، به دلیل سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و افراد غیرمسئول، به حوزه عمومی نیز تبدیل شده که اهمیت و رسالت این نهاد را بیشتر کرده است.

• استخدام اتوبوسی افراد غیرمتخصص

به گفته وی بی‌ثباتی مدیریتی مهم‌ترین ضعف این سازمان است، چنانکه به طور میانگین هر چند ماه یک بار شاهد تغییراتی دراین سطح بوده‌ایم و با نگاهی به فعالیت برخی از رئیسان این سازمان طی دو دهه اخیر، می‌توان دریافت بسیاری از آن‌ها غیرمتخصص و نا آشنا با این حوزه بوده‌اند که به دلیل زد و بندهای سیاسی منصوب شده و با تکیه بر مسند ریاست، افراد غیرمتخصص و غیر متعهد زیادی را به صورت اتوبوسی به استخدام این سازمان درآورده‌اند که  به جای پیگیری اهداف این سازمان، خواسته‌های خود را پیگیری و سرمایه‌های زیادی را جابه‌جا کرده‌اند و این مهم حکایت از آن دارد که نگاه به مجموعه سازمان میراث فرهنگی کشور به گونه‌ای بوده که این حوزه  به عنوان حیاط خلوتی برای جریان‌های مختلف باشد. چنانکه در پی این رویه و به دلیل نبود نظارت‌های کافی، شاهد اتفاقات ناخوشایندی در عرصه میراث فرهنگی کشور بوده‌ایم که البته زیان‌های فراوانی را نیز همراه داشته است. در حالی که می‌توان با تبدیل این سازمان به وزارتخانه و با بهره‌گیری از ظرفیت‌های آن، به عنوان جایگزین نفت منتفع شد و با بهره‌گیری و تقویت گردشگری به عنوان پول‌سازترین صنعت جهان، ضمن صیانت از ارزش‌های فرهنگی ،زمینه را برای بی‌نیازی از اقتصاد نفتی کشور فراهم کرد.

• تبدیل سازمان به وزارتخانه تصمیم درستی است

این عضو کارگروه گردشگری شورای نخبگان سازمان برنامه و بودجه خوزستان با بیان اینکه سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری در دو دهه اخیر همواره در حال دگرگونی بوده و هر از چند سالی با یک عنوان در کشور فعالیت داشته است، یادآور می‌شود: این سازمان مدتی با عنوان اداره باستان‌شناسی  و مدتی با عنوان سازمان میراث و مقطعی با عنوان سازمان میراث فرهنگی و گردشگری فعالیت داشته و اکنون صنایع‌دستی نیز به آن افزوده شده است. ،بنابراین امید می‌رود با تبدیل این سازمان به وزارتخانه، از تهدید آسیب‌ها محفوظ بماند و شاهد حفاظت بیشتر حوزه میراث فرهنگی، توجه پایدار به توسعه گردشگری و رونق صادرات صنایع دستی کشور باشیم.

به گفته وی این سازمان، سازمانی عریض و طویل ‌است که با توجه به قدمت بسیار زیاد تاریخی و فرهنگی کشورمان و وجود آثار باستانی و میراث عظیم به جای مانده از دوران کهن، تبدیل آن به وزارت میراث فرهنگی تصمیم درستی است.

این عضو کمیسیون اتاق بازرگانی می‌افزاید: چنانچه این مهم تحقق یابد، امکان نظارت بیشتر مجلس بر عملکرد این سازمان میسر می‌شود و مجلس با تشکیل وزارت میراث فرهنگی،‌ صنایع دستی و گردشگری می‌تواند نظارت مستمرتری بر عملکرد مسئولان این حوزه داشته باشد که این اتفاق در توسعه صنعت توریسم، صنایع‌دستی، فرش و ارز آوری کشور نیز بسیار تأثیرگذار خواهد بود.

به اعتقاد این فعال میراث فرهنگی با توجه به ضعف‌هایی که در ساختار و بدنه سازمان میراث فرهنگی کشور وجود دارد، چاره‌ای جز ایجاد تحولات در ساختار این سازمان باقی نمانده تا بتواند با ارتقا از سازمان به وزارتخانه، جایگاه واقعی خود را بدست آورد.